18.12.2017, PONIEDZIAŁEK

 

Na mapie Rzeczypospolitej
Temat: Przewodnik

Województwo podkarpackie zajmuje południowo-wschodnią część Polski o powierzchni prawie 18 tys. km2. Jest województwem granicznym. Od wschodu sąsiaduje z Ukrainą, od południa ze Słowacją, od zachodu z województwem małopolskim, od północy z województwami: świętokrzyskim i lubelskim. Liczy ponad 2, 1 mln mieszkańców. Poza Rzeszowem, stolica regionu (180 tyscy mieszkańców), brak w nim wielkich miast, rozwiniętego przemysłu i dymiących fabrycznych kominówJest to kraina w większości rolnicza od wieków zachowująca swoje naturalne piękno z wielością czystych rzek i potoków, rozległych kompleksów leśnych. To jeden z najczystszych ekologicznie regionów Polski. Blisko połowa województwa zajmują obszary objęte różnymi formami ochrony przyrody, zaś na ok. 35% powierzchni rosną lasy. Znajdują się tutaj dwa parki narodowe.
Bieszczadzki Park Narodowy
należy do największych i najstarszych w Polsce. Z uwagi na wybitne walory przyrodnicze, razem z Ciśniańsko-Wetlińskim Parkiem Krajobrazowym i Parkiem Krajobrazowym Doliny Sanu wszedł w skład powstałego w 1992 r. Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery UNESCO „Karpaty Wschodnie”. W granicach parku znajdują się najwyższe szczyty Bieszczadów Zachodnich: Tarnica, Krzemie*, Halicz, Bukowe Berdo, Wielka Rawka, Rozsypaniec, Mała Rawka oraz połoniny: Caryńska i Wetlińska.
Magurski Park Narodowy funkcjonuje od niedawna. Porosły wielkimi połaciami lasów bukowych i bukowo-jodłowych pod względem zróżnicowania przyrody i krajobrazu stanowi najbardziej typowy fragment Beskidu Niskiego.
W podkarpackich lasach, zwłaszcza na terenach Beskidu Niskiego i Bieszczadów, zamieszkuje wiele rzadkich gatunków dzikich zwierząt: niedźwiedzie brunatne, żubry, wilki, jelenie karpackie, bobry. Na niebie dostrzec można orła przedniego, orła bielika, bociana czarnego. Występuje tu także największy i niezmiernie rzadki w Polsce wąż Eskulapa. W Woli Żarczyckiej koło Leżajska, w rezerwacie Kołacznia, odnajdziemy jedyne w Polsce naturalne stanowisko azalii pontyjskiej.
Dla ochrony roślin i zwierząt istnieją na obszarze województwa nie tylko parki narodowe. Utworzono też 10 parków krajobrazowych, ok. 100 rezerwatów przyrody oraz 17 obszarów chronionego krajobrazu i około półtora tysiąca pomników przyrody.
Pod względem ukształtowania powierzchni, budowy geologicznej i środowiska przyrodniczego Podkarpackie jest obszarem o bardzo zróżnicowanym krajobrazie. W obrębie województwa wyróżnić możemy równiny obejmując połowę jego powierzchni, rozciągającą się między dolinami Wioski i Sanu Kotliną Sandomierską. Środkowym pasem Podkarpacia ciągnie się Pogórze Karpackie, poczynając od najdalej na zachód wysuniętego Pogórza Ciężkowickiego poprzez Pogórze Strzyżowskie, Dynowskie na Pogórzu Przemyskim kończąc. Południe województwa zajmują Beskidy, w skład których wchodzą* Bieszczady i Beskid Niski. Na północny wschód od Kotliny Sandomierskiej leży niewielki fragment Roztocza, tzw. Roztocze Wschodnie.
Całe województwo położone jest w dorzeczu Wisły i Sanu, a jedynie niewielki fragment Gór Sanocko-Turczańskich znajduje się w dorzeczu Dniestru.
Klimat charakteryzują znaczne regionalne różnice rocznej średniej temperatury; najwyższe występują we wschodniej części Kotliny Sandomierskiej (powyżej 8 oC), w wyższych partiach gór poniżej 6-7 oC. Średnia roczna suma opadów wynosi, od około 600 mm
w kotlinach i obniżeniach, do 1200 mm w Bieszczadach.

 




Podkarpackie zabytki
Łatwo zauważyć, że region ten przez wieki był obszarem styku narodów, kultur i religii. Przodkowie Polaków i Ukraińców setki lat współżyli na jednej ziemi z napływającymi Żydami, Wołochami, Ormianami, a nawet Niemcami. Stąd wywodzi się niepowtarzalny klimat i różnorodność dziedzictwa kulturowego. Liczne kościoły i kościółki, cerkwie i synagogi, pałace, zamki i dwory, zabytkowe zespoły urbanistyczne, przydrożne kapliczki świadczą o bogactwie architektury i urodzie tego zakątka Polski. Renesansowe zamki w Baranowie Sandomierskim i Krasiczynie należą do najcenniejszych zabytków tej epoki w Polsce. Drewniane kościoły w Bliznem i Haczowie to perły średniowiecznej architektury sakralnej, które od 2003 roku znajdują się na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO. Zamek wraz z parkiem, jeden z najcenniejszych zbiorów powozów w Europie, kolekcja sztuki cerkiewnej oraz synagoga o unikatowym wystroju to z kolei atrakcje Łańcuta.
Nieliczni wiedzą, że we wsi Bóbrka pod Krosnem zaczęła się historia światowego przemysłu naftowego. W skansenie w Bóbrce możemy dziś cofnąć się o 150 lat wstecz i poznać początki przemysłu petrochemicznego oglądając najstarsze szyby naftowe, w tym historyczną, pierwszą studnię kopaną „Franek”; oraz dom, w którym pracował Ignacy Łukasiewicz.

Ludowe dziedzictwo
Aby poznać region, musi się poznać jego kulturę ludową. Dowiedzieć się jak żyli przodkowie, jak mówili, jakich używali przedmiotów, co ich otaczało, jak się ubierali, jak się bawili. Kultura ludowa jest bowiem ważnym źródłem tradycji narodowej i wszyscy podlegamy jej wpływowi. Tym, którzy pragną poznać krajobraz podkarpackiej wsi, polecamy skanseny oraz starą architekturę drewnianą w Kolbuszowej, Sanoku, Markowej i Zyndranowej. Województwo podkarpackie jest bowiem miejscem, gdzie kultura ludowa rozwijała i rozwija się w sposób szczególny. Dlatego pewnie w żadnym innym regionie nie występuje takie bogactwo ludowych pieśni, muzyki i tańców. W podkarpackich wsiach i miasteczkach do dzisiaj zachowały się stare obrzędy i zwyczaje.
Podkarpackie jest różnorodne etnicznie i kulturowo. Etnografowie wyszczególniają kilka charakterystycznych grup etnicznych zamieszkujących ten region.
Łemkowie, zwani też Rusnakami, zamieszkiwali obszary od Krynicy po dolinę Osławy. Na wschodzie sąsiadowali z Bojkami - góralami karpackimi. Po II wojnie światowej większość łemków i Bojków musiała opuścić ojcowiznę. Część wysiedlono do ZSRR, część w wyniku akcji "Wisła" została wywieziona na ziemie zachodnie i północne. W ostatnich latach niektórzy z nich powrócili w rodzinne strony.
Dolinianie to ludność zamieszkująca w okolicach Sanoka i Leska. Zajmowali pas żyznych dolin (stąd nazwa) między Beskidem a łagodnymi wzniesieniami Pogórzy.
Największą grupę etnograficzną Podkarpacia stanowili Pogórzanie. Zamieszkiwali Pogórze i zachodnią część Dołów Jasielsko-Sanockich. Żyli głównie z rolnictwa, w wielu miejscowościach rozwinęli na dużą skalę rzemiosło.
Rozległe lasy Puszczy Sandomier­skiej zamieszkiwali Lasowiacy zwani też Lesiokami. Utrzymywali się prawie wyłącznie z bogactw naturalnych lasów i miejscowych wód. Oprócz łowiectwa i myślistwa, zajmowali się głównie bartnictwem. Po wytrzebieniu dużych połaci puszczy podstawę gospodarki Lasowiaków stanowiło rolnictwo. Lasowiacy doprowadzili do perfekcji wykorzystanie lasu. Tu jak nigdzie indziej rozwinęło się rzemiosło oparte na tym surowcu: ciesielstwo, bednarstwo, kołodziejstwo, meblarstwo i zabawkarstwo, a także wikliniarstwo i garncarstwo, z do dziś funkcjonującymi słynnymi ośrodkami garncarskimi w **żku Garncarskim i Medyni Głogowskiej.
Siedziby Rzeszowiaków znajdowały się wzdłuż szerokiego pasa żyznych ziem położonych między Rzeszowem a Przeworskiem. Elementami przemawiającymi za jednolitością tej grupy były cechy osobowe jej członków - zaradność życiowa i gospodarność, widoczne w budownictwie, olbrzymich niekiedy zagrodach, wyposażeniu i urządzeniu wnętrza, bogatych zdobieniach.


 



Poznámka:


Podkarpacka Regionalna
Organizacja Turystyczna

ul. Grunwaldzka 2 (wejście od ul. Matejki)
35-068 Rzeszów
tel. +48 17 852 00 09


                              
"Vydavateľstvo je spolufinancované v rámci projektu 'Cezhraničná turistika – spoločnou cestou k úspechu' Európskou úniou z Európskeho fondu regionálneho rozvoja a zo štátneho rozpočtu prostredníctvom Karpatského euroregiónu v rámci Programu cezhraničnej spolupráce Poľská republika – Slovenská republika 2007–2013"